2/11/2009 - Tohum ve Tohum oluÅŸumu, meyve ve meyvenin oluÅŸumu

Tohum ve Tohum oluÅŸumu

• Bitkilerde tohum ve meyvenin oluÅŸabilmesi için tozlaÅŸma ve döllenme olaylarının gerçekleÅŸmesi gerekir.

• Tohum taslağında bulunan embriyo kesesi döllenmeden sonra tohum haline dönüÅŸür.

• DiÅŸi organın yumurtalığında bulunan, embriyo, çenek (besin deposu=endosperm) ve koruyucu kabuktan oluÅŸan ve çimlenerek yeni bir bitkiyi meydana getiren yapıya tohum denir.

Tohum oluÅŸumu

• TozlaÅŸma ve döllenme olayları sonucunda diÅŸi organın yumurtalığındaki tohum taslağında zigot oluÅŸur.

• OluÅŸan zigot sürekli bölünerek geliÅŸir ve embriyo denilen bitki taslağını oluÅŸturur.

• Embriyo oluÅŸtuktan sonra etrafında koruyucu kabuk oluÅŸur ve kabuÄŸun içinde besin depo edilir.

• Bitkilerde oluÅŸan tohumların sayısı, ÅŸekli ve büyüklüÄŸü farklı olabilir.

• Bunun nedeni; bitkilerin bulundukları ortama, çevre ÅŸartlarına uyum saÄŸlama ÅŸanslarını arttırmak ve nesillerinin devam etmesini saÄŸlamaktır.

• Tohumun Kısımları
• 
  

  Tohumun Özellikleri:

  • Canlıdır.

  • Az miktarda su bulundurur.

  • Uygun ÅŸartlarda çimlenebilir.

  • Çimleninceye kadar besin üretemez yani fotosentez yapamaz.

  • Çimleninceye kadar çeneklerdeki besinlerle beslenir.

  Bir tohumda içten dışa doÄŸru embriyo, besi dokusu ve kabuk olmak üzere üç kısım bulunur.

  Embriyo

  • Zigotun geçirdiÄŸi çok sayıdaki mitoz bölünmeler sonucu oluÅŸan bir yapıdır.

  • Ovumun, spermle döllenmesiyle oluÅŸan zigottan meydana gelir.

  • Bitkinin kök, gövde, yaprak gibi kısımlarının oluÅŸmasını saÄŸlayan bitki taslağıdır.
    Embriyonik kök ve gövde taşır.

  • (2n) kromozomlu hücrelerden oluÅŸur.

  Embriyo üç kısımdan oluÅŸur.

  • 1.Çenek(Kotiledon)

  • 2.Embriyonik kök(Kökçük)

  • 3.Embriyonik gövde(Gövdecik)

  Çenek(Kotiledonlar)

  • Embriyodaki ilk yaprakçıklara kotiledon yani çenek denir. Açık tohumlu bitkilerin embriyosunda ikiden fazla çenek bulunur. Bunlara polikotiledonlu bitkiler denir.

  • Kapalı tohumlu bitkiler ise, tek çenekli yani monokotiledon ve çift çenekli yani dikotiledon olarak ikiye ayrılırlar.

  • Çenekler,embriyoya baÄŸlı olarak geliÅŸir.

  • Endospermden besin alarak bitki çimleninceye kadar onu besler.

  • Çimlenmeden sonra bir süre fotosentezde yapar.(Dikotillerde)

  • SoÄŸan, zambak vb.de tek çenek, sebzeler,çalılar,aÄŸaçlar vb. de iki çenek, çamgillerde çok çenek bulunur.

  • Embriyonik Kök: Embriyonik kök bölgesine Radikula denir. Çimlenme sırasında kök meristeminin mitoz bölünmesiyle genç bitkinin ilk köklerini oluÅŸturur.

  • Embriyonik Gövde: Embriyonik gövde bölgesine Plumula denir. Çimlenme sırasında mitoz bölünmeler geçirerek genç bitkinin gövde ve dallarını oluÅŸturur.

  Endosperm (Besi dokusu)

  • Açık tohumlularda sadece polar çekirdeklerden döllenmeden geliÅŸir ve (n) kromozomlu hücrelerden oluÅŸur.

  • Kapalı tohumlularda polar nucleusların döllenmesi ile oluÅŸan triploid (3n) kromozomlu hücrelerden oluÅŸur.

  • Bitki türüne göre farklı yoÄŸunluklarda olmak üzere karbonhidrat, yaÄŸ ve protein depolar.

  • Çimleninceye kadar hetotrof olan bitki embriyosunun madde ihtiyacını karşılar.

  • Çimlenince endospermin görevini yapraklar üstlenir.

  Kabuk(Testa)

  • Tohumu örter.

  • KabuÄŸu oluÅŸturan hücrelerin çeperleri mantarlaÅŸmış yada odunlaÅŸmıştır.

  • Tohum kabuÄŸu yapısında süberin, lignin, kütin gibi maddeler bulundurur. Bu maddeler sayesinde sert bir hal almıştır.

  • Su ve gazlara karşı geçirgenliÄŸi azdır. Böylece çimlenme oluncaya kadar aşırı su kaybına, mekanik etkilere, kimyasal ve biyolojik etkilere karşı korunma saÄŸlanmış olur.

  • Kabuk sayesinde embriyo çimlenme yeteneÄŸini kaybetmeden uzun zaman kalabilir.

  • Kalınlığı, ÅŸekli ve yapısal özellikleri türe göre deÄŸiÅŸir.

  • KabuÄŸu oluÅŸturan hücreler (2n) kromozomlu olup,ana bitkinin genetik özelliklerine sahiptir.

  • 

  Tohumda uyku hali

  • Tohumun olgunlaÅŸmasından çimlenmesine kadar geçen süredeki durumuna uyku hali (dormansi) denir.

  • Tohumların uyku halinde metabolizma hızı minimumdur.(Bazal metabolizma)

  • Süre tohum kabuÄŸuna ve besin miktarına baÄŸlıdır.

  • Kuru ve soÄŸuk koÅŸullarda uyku halinde kalarak canlılığı korumakta ve neslin devamını garanti altına almaktadır.

  • Tohumlarda uyku halinin devamını saÄŸlayan hormon absisik asittir.

  • Tohumlarda canlı ve çimlenme yetenekli kalma süresi türe göre deÄŸiÅŸir.

  • Tohumlar bitkilerin nesillerini sürdürmelerini saÄŸlar. Bazı meyveler tek tohumluyken, bazıları çok sayıda tohuma sahiptir. Tohumların farklı büyüklük, ÅŸekil ve sayıda olmaları farklı çevre ÅŸartlarına uyma yeteneklerini artırır ve nesillerinin devamını saÄŸlar.

  • AkçaaÄŸaç tohumları helikopter pervanesi gibi dönerek düÅŸer. At kestanesi aÄŸacının yeÅŸil renkli dikenli meyveleri içinde geliÅŸen tohumlar, meyve olgunlaşınca yere düÅŸer. Karahindiba bitkisinin tohumları rüzgârla çevreye dağılır. BöÄŸürtlen, kuÅŸlar tarafından yenilir ve tohumları kuÅŸların dışkısıyla topraÄŸa karışır. Tohumlar rüzgârla, suyla, hayvanlara yapışarak ya da hayvanlar tarafından yenilerek yayılır.

   

  MEYVE OLUÅžUMU

  •         Bazı bitkilerde tohumun dış kısmında etli sulu bir bölüm geliÅŸir. Bu bölüme meyve denir.

  •         Gerçek Meyve:

  •         Sadece yumurtalığın geliÅŸmesiyle oluÅŸan meyvelere gerçek meyve denir. Örn:Erik, kiraz

  •         Yalancı Meyve:

  •         Çiçek tablasıyla birlikte yumurtalığın geliÅŸmesinden oluÅŸan meyvelere yalancı meyve denir. Örn:Elma, armut

  •         OluÅŸ ÅŸekillerine göre basit ve bileÅŸik meyve olmak üzere iki çeÅŸittir.

  •         Basit meyve sadece bir tane diÅŸi organdan taşıyan ve bir yumurtalığın geliÅŸmesiyle oluÅŸan meyvelerdir. ÖrneÄŸin:Erik

  •         BileÅŸik meyveler birden fazla diÅŸi organ taşıyan ve birden fazla yumurtalığın geliÅŸmesiyle oluÅŸan meyvelerdir. ÖrneÄŸin:Dut, çilek, böÄŸürtlen

  MEYVELERÄ°N YAYILMA YOLLARI

  1- Çengelli meyveler hayvanların tüylerine takılarak yayılır.

  2- Kuru, tüylü, kanatlı meyveler rüzgarla uzak mesafelere taşınır.

  3- Etli ve sulu meyveler hayvanlar tarafından besin olarak kullanılır.Ancak tohum kabuÄŸu sindirim kanalında parçalanmaz ve dışkıyla dışarı atılır.Böylece tohumlar hayvanlar sayesinde uzun mesafelere taşınmış olur.

  4-Bazı hayvanlar tohumları sonra yemek üzere saklarlar, bu tohumlar uygun ortam bulunca çimlenirler.